Koningin Wilhelmina

In 1916 kreeg Willy Mullens van het Ministerie van Oorlog de opdracht een propagandafilm te maken die de wereld ervan moest overtuigen dat het vaderlandse leger, ondanks de Nederlandse neutraliteit tijdens de Eerste Wereldoorlog, zijn mannetje wel degelijk stond. Koningin Wilhelmina was de ster van de film. Ze is te zien terwijl ze te paard de troepen inspecteert en lijkt zich voor het eerst in haar dan al twintig jaar durende filmcarrière bewust van het effect dat de beelden op haar onderdanen hebben. Ook in het buitenland was men onder de indruk. De Britten waren vol lof over de beelden van de koningin te paard, een waar symbool van de Nederlandse democratie, zo vonden ze.

Op 6 september 1898 werd Prinses Wilhelmina tot Koningin der Nederlanden gekroond. Ze had op 31 augustus haar achttiende verjaardag gevierd en na een acht jaar durend regentschap van haar moeder Koningin Emma kon ze nu wettelijk haar in 1890 gestorven vader Willem III opvolgen. De kroning vond plaats in de Nieuwe Kerk in Amsterdam waarna Wilhelmina en Emma op het bordes van het Paleis op de Dam toegejuicht werden door een enorme menigte.
Filmopnamen van de plechtigheid werden vertoond aan een enthousiast publiek in de Amsterdamse theaters Carré, Varieté Flora en Circus Renz. Dankzij het nieuwe medium film konden de mensen ook buiten de hoofdstad meegenieten van de gebeurtenissen. Het was een historisch moment in de geschiedenis van de Nederlandse film. De dagen dat film alleen maar als noviteit of kermisvermaak beschouwd werd, waren voorbij. Film werd voortaan ook voor informatie-, voorlichtings- en propagandadoeleinden gebruikt. In het kielzog van de kroning had de film officieel bestaansrecht gekregen.

In de jaren daarna bleven Wilhelmina en het koninklijk huis een populair onderwerp, vooral toen Wilhelmina op 7 februari 1901, na een vier maanden durende verloving, in Den Haag in het huwelijk trad met de Duitse hertog Heinrich von Mecklenburg-Schwerin. Er werden opnamen gemaakt van zowel de verloving als het huwelijk en de films maakten de ronde langs de specialiteitentheaters in de grote steden en reisbioscopen in heel Nederland. En daarmee was Nederlands eerste echte filmdiva geboren. Net als de Duitse Keizer Wilhelm II en de leden van het Britse vorstenhuis werd Wilhelmina een ster van het witte doek.

Als Wilhelmina zich al bewust was van haar filmsterrenstatus leek ze er eerder ongemakkelijk onder. In de films zien we haar voortdurend in gesprek met haar onderdanen maar de camera negeerde ze totaal. Ze poseerde niet voor de cameramannen die dan ook geen enkele close-up van haar wisten te maken. Nooit liet ze door ook maar het minste gebaar merken dat ze zich bewust was van hun aanwezigheid. Dan deed de Duitse Keizer Wilhelm II het heel anders. Hij hield er verschillende hofcameramannen op na en ensceneerde zijn optredens tot in de puntjes. Zo bepaalde hij eigenhandig het beeld dat zijn onderdanen van hem hadden.

Na de Eerste Wereldoorlog braken er tijden van grote onzekerheid aan in Europa. Er waren revoluties in Rusland, Oostenrijk en Duitsland en overal heerste inflatie en armoede. Ook in Nederland schudden de politieke verhoudingen op hun grondvesten. Pieter Jelles Troelstra riep op tot revolutie terwijl België aanspraak maakte op Zuid-Limburg en Zeeuws-Vlaanderen als compensatie voor doorgemaakt oorlogsleed. Noch Troelstra noch de Belgen slaagden erin de gevestigde orde omver te werpen en de koningin werd populairder dan ooit.

Vanaf de jaren twintig waren de leden van de koninklijk huis met grote regelmaat op het witte doek te zien, vooral na de komst van de bioscoopjournaals van Polygoon, Profiliti en Orion. Het publiek werd deelgenoot gemaakt van het wel en wee van het vorstenhuis: de begrafenissen van Hendrik en Emma, de vele bezoeken aan de Nederlandse provincies en buitenlandse steden, de verloving en het huwelijk van Juliana met Bernhard von Lippe-Biesterfeld en, uiteraard, de geboorte van de prinsesjes. Bernhard introduceerde een lossere omgang met de media. Formaliteit maakte plaats voor spontaniteit en jovialiteit. De monarchie kreeg een menselijker gezicht.